Sahnenin Dışındakiler

    Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Sahnenin Dışındakiler romanı, içerisinden onlarca yazı çıkarılabilecek bir hikâyeye sahiptir. Çünkü bir memleketin çok yönlü olarak yaşamakta olduğu fikir, anlayış ve duygu değişimlerini yansıtır. Romanın merkezinde İstanbul varmış gibi görünse de arkasında bir memleket portresi vardır. Bu romanın kahramanlarından olan Sabiha ve İhsan’ın arasında geçen bir diyaloğu size aktarmak istiyorum. “–(Sabiha) Bir gün İhsan’a; Niçin bizde yazı yazanlar bir meseleyi asıl can alıcı yerine varmadan kesiyorlar? Sanki bir yerde duruveriyorlar. Çok kötü bir şey değil mi? Diye şikâyet etmişti. İhsan, sevgiyle alay birbirine karışmış bir bakışla onu süzdü. –(İhsan) Evvela, o kadarını biliyorlar. Sonrada hürriyet meselesi, hür değiliz de ondan. –(Sabiha) Hürriyet ilan edildi! –(İhsan) Edildi, daha birkaç defa daha ilan edilir. Ama yine hür değiliz. Hele bu işlerde asla. Fikirler kendi kalabalığını isterler. Onu bulmazsa konuşan hür olmaz. –(Sabiha) Ama bu adam bir şey öğretmek istiyor. –(İhsan) Ama bir yerde duruyor. Çünkü hür olduğuna, her şeyi söyleyebileceğine inanmıyor. Belki kendisi de karar vermiş değil. Yani içinde hür değil. Başka bir şey daha var. Mahmut Şevket Paşa meselesinde onun benzerleri şuraya buraya dağıtıldı. Bir kısmı da kaçtı. Ona dokunmadılar. Yine korkabilir. Nihayet etrafı içinde korkabilir.” Romanın karakterleri arasına geçen bu konuşmaların günümüzde yaşanan konuşmalardan farkı yok. Biz sadece tarihi hadiselerin tekerrürünü değil duygu ve hissiyatların dâhi tekrarını yaşayan bir milletiz. İsteyen kendini Sabiha, isteyen ise kendini İhsan olarak rahatlıkla hissedebilir. Bu hürriyet meselesi bizim demokratikleşme meselemizi ile birleştirildiğinde uzunca bir serüveni ifade ediyor. Bizde hür olabilmek ancak “Ekmeksiz Yaşarım, Hürriyetsiz Yaşayamam” anlayışına sahip olmakla birlikte bu düşüncede her daim sabit kalabilmekle mümkün. Yoksa ekmek ve hürriyet arasında tercih yapmak bizde hep mecburi tutulmuştur.