Düşünce Tembelliği Ve Yapay Zeka Çağında Düşünmenin Tembelliğe Dönüşmesi

Günümüzde bireylerin yüzeysel kararlar alması, basit açıklamalara yönelmesi ve karmaşık sorunlar karşısında düşünsel olarak geri çekilmesi sıklıkla “düşünce tembelliği” kavramıyla ifade edilmektedir. Bu durum çoğu zaman bireysel yetersizlik, motivasyon eksikliği ya da kültürel gerilik gibi etiketlerle açıklansa da, bilişsel bilim literatürü daha farklı bir tablo çizmektedir. Araştırmalar, düşünce tembelliğinin çoğunlukla bilişsel kapasite eksikliğinden değil; zihinsel çabanın maliyetli algılanmasından, bağlamsal teşviklerden ve motivasyon faktörlerinden kaynaklandığını göstermektedir.
“İnsanlar artık düşünmüyor.”, “İnsanlar neden böyle düşünmeden davranıyor?” Gündelik hayatta çok fazla karşılaşılan cümlelerdendir. Ancak bilişsel bilimler, insanların çoğu zaman düşünemedikleri için değil, düşünmeyi gerekli görmedikleri için yüzeysel kararlar aldığını göstermektedir. Bu durum, düşünce tembelliğinin bireysel bir kusurdan çok bağlamsal bir strateji olduğunu düşündürmektedir. Araştırmalar, bireylerin serbest seçim durumlarında daha az bilişsel çaba gerektiren görevleri tercih ettiğini göstermektedir. Bu durum, zihinsel çabanın öznel olarak bir maliyet gibi algılandığını ortaya koymaktadır.
Teknolojik ilerlemelerin hız kazanması, insanların kolay ve yüzeysel olana daha fazla tercih etmesi ve böylelikle harcanan çabanın azalması artık yapay zeka çağında; düşünce tembelliğinden çıkıp düşünmenin tembelliğe dönüşmesine doğru gitmektedir. Tek bir düğmeye basarak çalıştırılan teknolojik aletler, yapay zeka programlarını kullanarak kolayca ulaşılan soru çözümleri hatta sizin için araştırma yaparak sizin yerinize düşünen yapay zeka programları insanların hayatlarını kolaylaştırmaktadır. Fakat insan sorgulayan, merak eden ve karar verme yetisine sahip olan varlıktır. Tek bir tıkla ya da tek tuşla halledebilen araştırmalar ve diğer günlük pratikler insanın doğal yetilerini köreltmekte ve düşünce tembelliğine yol açmaktadır. Bu durumun önlenebilmesi için ölçülü olarak yaklaşılması gerekiyor. Düşünmeyi, sorgulamayı, merak etmeyi hayatın merkezinde gerekli hale getirerek yapılacak araştırmaları kolay yoldan ulaşmak yerine araştırarak ve çaba harcayarak zihin faaliyetini etkin hale getirerek düşünmenin tembelliğini aşmak mümkündür. 
Aslıhan Candar - Konuk KALEM
RSP-Felsefe Grubu Öğretmeni