ABD istihbaratından iki yetkili, Rusya’nın İran’a bölgedeki Amerikan savaş gemileri, uçakları ve diğer askeri varlıklarını hedef almasına yardımcı olabilecek bilgiler sağladığını iddia etti.
Hassas konu hakkında kamuoyuna açıklama yapma yetkileri bulunmadığı için isimlerinin açıklanmaması koşuluyla konuşan yetkililer, ABD istihbaratının Rusya’nın İran’a bu bilgileri nasıl kullanması gerektiğine dair doğrudan talimat verdiğine ilişkin bir bulguya ulaşmadığını söyledi.
Söz konusu iddia, ABD ve İsrail tarafından İran’a karşı başlatılan operasyonların ardından gündeme geldi. İran’ın da Basra Körfezi’ndeki Amerikan varlıkları ve müttefiklerine yönelik misilleme saldırıları düzenlediği belirtiliyor.
İddialar, Moskova’nın ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaşta rol almaya çalıştığına dair ilk işaret olarak değerlendiriliyor.
Rusya, nükleer programı ve Orta Doğu’da Hizbullah, Hamas ve Husiler gibi gruplara verdiği destek nedeniyle yıllarca uluslararası izolasyona maruz kalan Tahran ile dostane ilişkilerini sürdüren az sayıdaki ülkeden biri olarak biliniyor.
BEYAZ SARAY İDDİALARI KÜÇÜMSEDİ
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Rusya’nın İran’a ABD hedefleri hakkında istihbarat sağladığına yönelik haberlerin askeri operasyonların gidişatını değiştirmediğini söyledi.
Leavitt, cuma günü gazetecilere yaptığı açıklamada, “İran’daki askeri operasyonlar açısından bunun açıkça hiçbir fark yaratmadığı görülüyor çünkü onları tamamen etkisiz hale getiriyoruz” dedi.
ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth ise CBS’in “60 Minutes” programına verdiği röportajda, Rusya’nın İran’a yardım ettiği yönündeki haberlerle ilgili olarak ABD’nin gelişmeleri yakından izlediğini belirtti.
Hegseth, “Amerikan halkı, başkomutanlarının kimin kiminle konuştuğunun farkında olduğundan emin olabilir. Kamuya açık ya da arka kanallardan yürütülen ve gerçekleşmemesi gereken her şeyle güçlü biçimde karşı karşıya geliyoruz” ifadelerini kullandı.
Leavitt ayrıca ABD Başkanı Donald Trump’ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile iddia edilen istihbarat paylaşımı konusunda konuşup konuşmadığına ilişkin soruya yanıt vermekten kaçındı. Sözcü, bu konuda açıklamayı bizzat başkanın yapmasının uygun olacağını söyledi.
KREMLİN’DEN TEMKİNLİ YANIT
Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov ise Rusya’nın İran’a siyasi desteğin ötesinde askeri yardım teklif edip etmeyeceği yönündeki soruya, Tahran’dan böyle bir talep gelmediğini belirterek yanıt verdi.
Peskov, cuma günü yaptığı açıklamada, “İran tarafıyla, İran yönetiminin temsilcileriyle diyalog halindeyiz ve bu diyaloğu kesinlikle sürdüreceğiz” dedi.
Rusya’nın İran savaşının başlamasından bu yana Tahran’a askeri ya da istihbarat yardımı yapıp yapmadığı sorusuna ise yorum yapmaktan kaçındı.
RUSYA–İRAN İLİŞKİLERİ VE UKRAYNA SAVAŞI
Rusya, Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinde kullanmak üzere ihtiyaç duyduğu füze ve insansız hava araçlarını temin etmek amacıyla İran ile ilişkilerini güçlendirdi.
Biden yönetimi, İran’ın Moskova’ya saldırı amaçlı insansız hava araçları tedarik ettiğini ve Kremlin’e bir insansız hava aracı üretim fabrikası kurmasında yardımcı olduğunu gösteren istihbarat bulgularının gizliliğini kaldırmıştı.
Eski ABD yönetimi ayrıca İran’ı, Ukrayna’daki savaşta kullanılmak üzere Rusya’ya kısa menzilli balistik füzeler transfer etmekle suçlamıştı.
TRUMP’IN RUSYA-UKRAYNA SAVAŞI AÇIKLAMASI
Beyaz Saray Sözcüsü Leavitt, Rusya’nın İran’a istihbarat sağladığı iddialarının ABD Başkanı Donald Trump’ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile olası bir barış anlaşmasına yönelik güvenini sarsıp sarsmadığı sorusuna da yanıt verdi.
Leavitt, “Başkanın, Rusya-Ukrayna savaşı konusunda barışın hâlâ ulaşılabilir bir hedef olduğunu söyleyeceğini düşünüyorum” dedi.
UKRAYNA’DAN ‘ŞAHED’ İHA AÇIKLAMASI
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, ABD ve Orta Doğu’daki müttefiklerinin İran yapımı “Şahed” tipi insansız hava araçlarına karşı Ukrayna’nın sahip olduğu deneyimle ilgilendiğini söyledi.
Tahran yönetiminin, Ukrayna’daki savaşta kullanılmak üzere Rusya’ya “Şahed” tipi insansız hava araçları sağladığı ve aynı drone’ların Basra Körfezi’ndeki misilleme saldırılarında da kullanıldığı belirtiliyor.
Zelenskiy, bu konuda Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Bahreyn, Ürdün ve Kuveyt ile olası iş birliği üzerine görüştüğünü açıkladı.
Ukrayna’nın ABD Büyükelçisi Olga Stefanishyna ise Ukrayna’nın bu alandaki deneyimine dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:
“Ukrayna, ‘Şahed’ İHA saldırılarına karşı nasıl savunma yapılacağını biliyor çünkü şehirlerimiz neredeyse her gece bu saldırılarla karşı karşıya kalıyor. Ortaklarımız ihtiyaç duyduğunda, yardım etmeye her zaman hazırız.”
RUSYA’DAN ABD-İSRAİL OPERASYONUNA TEPKİ
İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik saldırıları başlatmasının ardından Rusya’dan ilk tepki Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Vassily Nebenzia’dan geldi.
Nebenzia, ABD-İsrail operasyonunu “egemen ve bağımsız bir BM üyesi devlete yönelik silahlı saldırganlık” olarak nitelendirdi.
Moskova’dan daha sonra benzer kınama açıklamaları gelmeye devam etti. Ancak Rusya’dan sahada aktif bir destek bekleyenler hayal kırıklığına uğradı.
Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov da bu konudaki soruya, “İran tarafından kendilerine bir talep iletilmediği” yanıtını verdi.
İRAN’IN RUSYA İÇİN STRATEJİK ÖNEMİ
Rusya ve Ortadoğu uzmanı Nikita Smagin, Moskova ve Tahran’ın Rusya açısından hayati önem taşıyan çeşitli ekonomik projelerde iş birliği yaptığını belirtti.
Smagin, bunlardan birinin Kuzey-Güney Ulaşım Koridoru olduğunu ifade ederek, Ukrayna savaşıyla birlikte Rusya’nın geleneksel transit rotalardan uzaklaştırılması nedeniyle İran’ın öneminin arttığını söyledi.
Rusya, Hindistan ve İran, 7 bin 200 kilometre uzunluğundaki Kuzey-Güney Ulaşım Koridoru için anlaşmayı 2000 yılında imzalamıştı. Azerbaycan’dan da geçmesi planlanan koridorun yüzde 75’inin tamamlandığı belirtiliyor.
ABD merkezli düşünce kuruluşu Donanma Analizleri Merkezi (CNA) Rusya Çalışmaları Programı’ndan Julian Waller ise İran yapımı “Şahed” İHA’larının Ukrayna savaşında önemli rol oynadığını ifade etti.
Waller, “Her ne kadar insansız hava aracı üretimi artık büyük ölçüde Rusya’da yerlileştirilmiş ve tasarım daha da geliştirilmiş olsa da İran, Rusya'nın savaş çabaları için faydalıydı” dedi.
BATI YAPTIRIMLARINA KARŞI ORTAKLIK
Smagin, Rusya ile İran arasındaki ortaklığın ideolojik bir yönü bulunmadığını belirterek şu değerlendirmede bulundu:
“Rus politikacılar İran'a bayılmıyor. Ama iki ülkenin de uluslararası yaptırımlara tabi olduğu düşünülürse Tahran'ı güvenilir stratejik bir ortak olarak görüyorlar. Türkiye ya da Mısır'dan farklı olarak İran'ın Batı'nın baskısı karşısında Rusya ile ticareti kesme olasılığı yok.”
Chatham House Avrupa ve Rusya bölümü direktörü Gregoire Roos ise İran’ın Rusya’ya yaptırımları aşma konusunda tecrübe aktardığını söyledi.
RUSYA SAVAŞA DOĞRUDAN DAHİL OLUR MU?
Uzmanlar, Rusya’nın İran ile yakın ilişkilerine rağmen savaşa doğrudan müdahil olmasının beklenmediğini ifade ediyor.
Julian Waller, iki ülke arasında savunma alanında resmi bir ittifak bulunmadığını belirtirken, bazı analistler Moskova’nın geri planda kalmasında İsrail ile sahip olduğu düşünülen gayriresmî saldırmazlık mutabakatının rol oynamış olabileceğini kaydediyor.
Uluslararası ilişkiler uzmanı Mojtaba Hashemi ise Tahran’ın Moskova’dan daha güçlü destek beklediğini söyledi.
Hashemi, İran’ın beklentileri arasında askeri teknik iş birliği, istihbarat paylaşımı ve düşmanlarına net bir caydırıcı mesaj verilmesinin bulunduğunu ancak bu beklentilerin gerçekleşmediğini ifade etti.
İRAN SAVAŞININ RUSYA’YA OLASI ETKİLERİ
Chatham House’tan Gregoire Roos, İran savaşının uzamasının Rusya’ya bazı avantajlar sağlayabileceğini belirtti.
Roos’a göre bu durumda uluslararası medyanın Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’e ilgisi azalabilir ve gündem Orta Doğu’daki gelişmelere kayabilir.
Roos ayrıca Washington yönetiminin diplomatik ve askeri destek açısından iki cepheyi aynı anda sürdürmekte zorlanabileceğini ifade etti.
Uzmanlara göre İran’ın, dünya petrol ve doğal gaz sevkiyatının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nı trafiğe kapatması durumunda enerji fiyatlarının yükselmesi Rusya’nın lehine olabilir.
Julian Waller ise bu konuda, “Eğer petrol ve gaz fiyatları aylarca, hatta bir yıl boyunca yüksek kalırsa, bu petrol ve doğal gaz ihracatçısı Rusya’ya büyük yarar sağlar” değerlendirmesinde bulundu.
İRAN’DA REJİM DEĞİŞİKLİĞİ İHTİMALİ
Uzmanlar, İran’daki mevcut rejimin zayıflaması durumunda Rusya’nın yeni yönetimle ilişkiler kurmaya çalışabileceğini belirtiyor.
Hashemi, Rusya ve Çin’in İran’ı Batı’ya karşı bir pazarlık aracı olarak kullandığını savunarak, “İran'daki mevcut rejim zayıflamaya devam ederse Rusya yıkılan bir yapıya yatırım yapmaktansa bir sonraki İran hükümetinden güvenceler arama yoluna gidecektir. Çin de benzer şekilde, en azından etkisinin bir bölümünü koruyabilmek için gelecek hükümetten imtiyazlar arayışında olacaktır” dedi.
Yorumlar
Kalan Karakter: